«شرح حال شیخ جام (ژندهپیل)، فرزندان و اعقاب وی تا قرن یازدهم»
میراث مکتوب و نسخههای خطی بازگوکنندۀ فرهنگ، تمدن، زندگی اجتماعی، آداب و سنن و پیشینۀ تاریخی کشور، منطقه و مردمی است که به آن زبان سخن میگویند و باید آن را میراث جامعۀ بشری نامید. این آثار خطرات زیادی را از کتابسوزیها، غارتها و گذر زمان پشت سر نهاده و به مثابۀ گنجی است که گرد و غبار قرون بر آنها نشسته و باید این گرد و غبار از آن زدوده شود. حفظ، معرّفی و چاپ آنها میتواند زمینۀ انتقال آنها را به نسلهای بعد فراهم کند و این مهم، يكی از رسالتهایی است كه بر دوش اهالی فرهنگ و ادب است. با وجود تصحيح و انتشار بسياری از نسخههای خطی، هنوز آثاری ارزشمند، همچنان در پردۀ گمنامی ماندهاند.
«بحرالانساب» از همان نسخههای نادری است که تا به امروز ناشناخته مانده است و در جایی نامی از این کتاب برده نشده است؛ حتی پژوهشگران فاضلی چون دکتر علی فاضل و دکتر مؤید سنندجی که حوزۀ کارشان شیخ جام و آثار وی است، نیز نامی از این اثر نبردهاند و این دلیلی است که این نسخه به تازگی وارد کتابخانۀ مجلس ایران شده است و در زمان فهرستنویسیهای ابتدایی در این کتابخانه نبوده است.
«بحرالانساب» در ادامۀ کتابهایی است که در بارۀ شیخ احمد جامی (ره) و اولاد و احفاد وی به نگارش درآمده و در اصطلاح جزو آثار خاندانی شیخ جام است. این نسخه، تداوم و گستردگی این خاندان را در قرن یازدهم (1034ق.) به تصویر میکشد.
شیخالاسلام احمد جامی (440-536ق.) از جمله مشایخی است که فرزندان، مریدان و اعقاب وی، بیشترین آثار را در بارۀ زندگی، فضایل و کراماتش از روزگار حیات در سدۀ پنجم و ششم تا قرن نهم و دهم هجری نوشتهاند. بحرالانساب در ادامۀ همین آثار قرار میگیرد و از لحاظ تاریخی آخرین کتابی است که در این باره نوشته شده است؛ امّا با همۀ آنها تفاوت اساسی دارد و تنها میتوان بخشی از کتاب روضةالرّیاحین درویش علی بوزجانی را با آن مقایسه کرد.
هدف اصلی تألیف این کتاب مقصد سوم آن است که در هشت قبیله، خاندان شیخ جام را تا قرن یازدهم معرّفی میکند؛ خاندانی که شاید بتوان آن را گستردهترین خاندان ایرانی دانست که نزدیک به هزار سال قدمت دارد و سالها، سمت تولیت آرامگاه شیخ جام و منصب قضاوت شهر و منطقه و رهبری و کلانتری این خطه از خراسان بزرگ را بر عهده داشتهاند و تا کنون نیز این جایگاه، حداقل در منطقۀ جام حفظ شده است. هماکنون تولیت آرامگاه شیخ جام در دست نسل بیست و سوم شیخ جام، حاج شرفالدین جامی الاحمدی (حاجی قاضی) است.
