تمهید
رشد و پیشرفت فرهنگی یا اقتصادی یا سیاسی یک شخص و یا یک جامعه و یک کشور هیچگاه اتفاقی نیست. وقتی دلایل و زمینههای بالندگی مردمی را جستوجو میکنیم به چیزهایی برمیخوریم که هر یک به شکلی در تکوین این وضعیت نقش داشتهاند. گاهی یک دوست، یک معلم، یک اتفاق، یک برخورد یا یک موقعیت ارتباطی میتواند زمینهساز شکلگیری یک شخصیت بزرگ، یک جریان فراگیر یا یک خیزش فرهنگی شود. رشد و بالندگی نسبی هرات در طول این قرن و بلکه قرنهای گذشته نیز متأثر از اجزای به ظاهر دور از هم است که شبکهای از موقعیتها و اتفاقها را ساختهاند. کافی است که جوانی از سر اتفاق، گذارش به دکان عطاری مرحوم محمدعلی عطار هروی افتاده باشد و دمی مصاحبت با آن خوشنویس بزرگ، او را به این هنر علاقهمند کرده باشد. کافی است که کسی با مطالب اندیشهمندان هرات در روزنامۀ «اتفاق اسلام» یا حضور در انجمن ادبی هرات یا تأملی در آثار باستانی این شهر، زندگیاش متحول شده باشد، چنان که ما خود این تحولها را در زندگی خود دیدهایم. همین تحول میتواند به وسیلۀ چند کتاب رخ دهد، کتابهایی که شخص از کتابفروشی حاجی هاشم امیدوار هراتی خریده یا به امانت گرفته است و اینها برای او دریچههایی شدهاند به سمت یک جهان تازه و پهناور. از این منظر، هیچ اغراق نیست اگر بگوییم که شخصیت حاجی هاشم امیدوار هراتی و کتابفروشی او، دو جزء و دو عامل تعیینکننده و تأثیرگذار در فرهنگ شهر هرات بوده است.
* شاعر و نویسنده در مشهد مقدس.
