یادداشت
«مرواریدی در صدف» هرات و جایگاه آن در نقشۀ خراسان محصول چندین سال پژوهش دکتر کریستین نوله کریمی است که به زبان انگلیسی تألیف شده و نویسنده سعی دارد تا نقش تأثیرگذار این شهر را در جغرافیای خراسان، آن گونه که در شأن آن است به تصویر بکشد. این کتاب تا کنون به زبان فارسی ترجمه نشده است. در این نوشته ضمن معرفی کتاب امیدواریم راهی جهت برگردان آن به زبان فارسی گشوده شود تا فایدۀ این کتاب عامتر گردد.
مقدمه
سفری کردم وقتی به هری
به هری کردم وقتی سفری
نگارش این بیت در آغاز کتاب «مرواریدی در صدف» از آن جهت تحریر یافته که گویا مؤلف خواسته است تا احساس خود را نسبت به هرات با این بیان مختصر نمایان سازد. این علاقهمندی به هرات و شهرهای تاریخی مشابه آن، از دیرباز در بین مؤرخان و نویسندگان مرسوم و مروج بوده و کتاب های معتبر تاریخی – ادبی به وفور از هرات و اوصاف این شهر مواردی را بازگو کردهاند. از کتاب «اوستا» تا آثار و منابعی به زبان عربی و فارسی در مورد هرات و جایگاه تاریخی آن چیزهای زیادی گفتهاند و در بسا موارد صفحاتی را به صورت مفصل به شناخت و مطالعۀ این شهر اختصاص دادهاند. تنها در زبان فارسی، کتاب تاریخ هرات که شیخ عبدالرحمن فامی هروی (۴۷۶-۵۴۶ق.) نویسندۀ احتمالی این کتاب خواهد بود نسبت به کتابهای بعدی در مورد هرات حق تقدم دارد. علاوه بر آن «تاریخنامۀ سیفی» اولین اثر مشروحی است که پیرامون هرات و اهمیت تاریخی آن در سال ۷۲۰ق. توسط سیف بن محمد بن یعقوب هروی معروف به سیفی هروی نوشته شده و کتاب «روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات» از معینالدین اسفزاری در قرن 9ق. تا تاریخ مختصر هرات در عهد تیموریان که توسط عبدالحکیم طبیبی در سال 1368ق. نگارش یافته است، نمونههای گرانسنگی است که مؤلفان آنها در معرفی و شناخت هرات زحمات قابل قدری را متحمل شده و پژوهشهای در خور توجهی انجام دادهاند. طی چندین قرن تاریخنگاران زیادی از زبانهای دیگر به صورت حتم در مورد هرات و اهمیت تاریخی آن، رسالهها و کتابهایی نوشتهاند که بررسی و جمعبندی همۀ آنها خود تحقیق و پژوهشی مفصل خواهد شد و ممکن است زمانی به همت کسانی انجام یابد اما آنچه در این مقال مورد توجه ماست، نگارش کتابی از یک نویسندۀ زن اروپایی که خود به سراغ حوادث تاریخی رفته و شهر هرات و اتفاقات ماحول آن را برجسته ساخته است. برای ارائۀ مطلبی منسجم و جمعبندی بهتر موضوع، موارد قابل طرح در این مقاله را زیر چند عنوان دنبال میکنیم:
