به بهانۀ کوتاه ماندن دست ما از دوتار

چندی پیش سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد، یونسکو در چهاردهمین اجلاس کمیتۀ میراث ناملموس (معنوی) بشری در بوگوتا پایتخت کلمبیا، ساز دوتار را به فهرست میراث فرهنگی ناملموس جهان افزود. پروندۀ دوتار که توسط جمهوری اسلامی ایران با عنوان «مهارت ساخت و نواختن ساز دوتار» به این کمیته ارائه شد، توانست هر پنج معیار مورد نظر یونسکو برای ثبت در فهرست میراث جهانی ناملموس را تکمیل کند.

این رویداد سروصداهایی را در هرات برانگیخت و برخی نهادهای مدنی و فرهنگی مخالفت خود را با ثبت این ساز قدیمی به نام یک کشور بلند کردند و خواستار آن شدند که یونسکو در پروندۀ ثبت این ساز تجدید نظر کند و حق دیگر کشورها را نیز در نظر بگیرد. دولت افغانستان با بی‌علاقگی در قبال این قضیه سکوت کرد و واکنشی نشان نداد. در فضای مجازی ایران، کسی با این خواست و گلۀ هراتیان مخالفتی نکرد و برخی تأکید نیز کردند که میراث فرهنگی ایران باستان متعلق به همه کشورهای فارسی‌زبان هست.

دانلود مقاله کامل

 

مدرسۀ نظامیۀ هرات کجا بود؟

پس از اسلام‌آوردن هراتیان، مذهب غالب در هرات مذهب حنفی و شافعی و در عصر غزنوی با حمایت محمود از کرامیان گاه غلبه با پیروان این فرقه بوده است. خواجه نظام‌الملک مرد شمشیر و قلم و وزیر مدبّر و پرتوان عصر اول سلجوقی و شاهانی چون آلپ ارسلان و ملک‌شاه سلجوقی که خود از شافعی‌مذهبان متعصب بود به سبب تقویت مبانی مذهب شافعی که پیشوایان و فقیهانش در عصر غزنوی تحت فشار قرار گرفته و در دورۀ حکمرانی طغرل‌بیگ (۴۲۹-۴۵۵ق.) هم به دستور عمیدالملک کندری وزیر حنفی‌مذهب و متعصب او شافعیان و اشعریان را به دنبال رافضیان بر منابر خراسان لعن کرده بودند و نیز پشتوانه‌های علمی موجود در هرات و پوشنگ و خاصه این که کهستان خراسان از پایگاه‌های استوار اسماعیلیان در نزدیکی هرات بود بر آن شد که یکی از مدارس معروف و معتبر خود را که در انتساب به لقب او «نظامیه» نام گرفت، در این شهر تأسیس کند.

دانلود مقاله کامل

 

قلعۀ خیسار غور از گذشته تا امروز

چهار قلعه در دورۀ ملوک کرت هرات گواه رویدادهای فراوانی بودند. این چهار قلعه به ترتیب فاصله از مرکز حکومت و شاید اهمیت، قلعۀ هرات یا حصار اختیارالدین در مرکز شهر، قلعۀ اسکلجه در کوه‌پایه‌های جنوب هرات، قلعۀ کالیون یا نره‌تو در ولایت بادغیس و قلعۀ خیسار در شرق فراه و شهرستان پرچمن هستند. از این حصارها به جز قلعۀ هرات که بارها مرمت شد، همگی تا حدود زیادی تخریب شده‌اند و از برج‌ها و دیوارهای آن‌ها کمتر نشانی بر جای مانده است. در این نوشته که برگرفته از کتاب «غوریان» نوشتۀ عتیق‌الله پژواک است، نگاهی به گذشتۀ این قلعه شده و سپس دیدگاه برخی سفرنامه‌نویسان و باستان‌شناسان معاصر در بارۀ آن ثبت شده است. دقیق‌ترین سخنان در بارۀ این قلعه را علی‌احمد کهزاد پژوهشگر و مؤرخ معاصر کشور دارد که فرصت دیدار از این قلعه را چند دهه قبل یافته و به صورت دقیقی به وصف مشاهدات خود پرداخته است به طوری که از مجموع سخنان او می‌توان به بازسازی نقشه و پلان قلعه پرداخت. معرفی قلعۀ خیسار با اندکی اختصار و ویرایش از این کتاب برگرفته شده است.

دانلود مقاله کامل

 

استراتیژی‌های درازمدت شغلی میرزایان برنابادی

زیر حاکمیت سلسلۀ صفویان در ایران (۱۵۰۱-۱۷۲۲یا ۱۷۳۶میلادی) ولایات غالباً توسط خانواده‌های بانفوذ محلی کنترل و اداره می‌شدند که به صورت کامل و مطمئن در مناطق اصلی خود مستقر بودند. با این حال به طور کلی هنوز هم تاریخ آن‌ها با وجود این که مربوط به تصویر بزرگ‌تر تاریخ اجتماعی جهان اسلام و فارس‌هاست، ناشناخته مانده است. در این مقاله، من خطوطی از تاریخ یک خانوادۀ تأثیرگذار، به ویژه در رابطه به راه‌کارهای‌شان برای وضعیت امنیتی، اقتصادی و نفوذ از طریق کنترل چندین کلید اقتصادی و فعالیت‌های شغلی ترسیم خواهم کرد.

ولایت بزرگ خراسان در سده‌های پانزدهم تا هفدهم میلادی، از دیدگاه‌های مختلف در موضوعات سیاسی، سلسله‌ای، هم‌چنان فرهنگی و اقتصادی نقش اساسی را بازی می‌کرد. ولایت خراسان در آسیای مرکزی و مرز هند در قلمرو صفویان واقع شده بود. ولایت متذکره، هرات (پایتخت مشهور تیموریان ۱۴۰۵-۱۵۰۷) و مشهد مکان مهم زیارتی با داشتن مقبرۀ امام هشتم شیعیان (علی بن موسی الرضا متوفای ۸۱۸م.) را در برگرفته بود.

دانلود مقاله کامل