تدوین مجموعه مقالات جلال‌الدین صدیقی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۸/۱۲/۲۴

حمیدالله کامگار


تاریخ‌­نگار، پژوهشگر و مترجم برجستۀ کشور، زنده‌­یاد دکتر جلال­‌الدین صدیقی فرزند محمدکریم‌خان صدیقی در سال ۱۳۱۹ خورشیدی در هرات چشم به جهان گشود. موصوف تحصیلات ابتدایی و ثانوی را در دبیرستان سلطان غیاث‌الدین غوری تا سال ۱۳۴۰ پی گرفت و در سال ۱۳۴۱ به دانشگاه کابل راه یافت و پس از چهار سال از رشتۀ ژورنالیزم (خبرنگاری» دانشکدۀ ادبیات و علوم بشری آن دانشگاه فراغت یافت.

او بلافاصله بعد از فراغت به حیث استاد در گروه تاریخ دانشکدۀ علوم اجتماعی مشغول به کار شد. سال ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۰ را در ایران سپری کرد و مؤفق به دریافت سند کارشناسی ارشد خود در رشتۀ تاریخ از دانشگاه تهران شد. در سال ۱۳۵۱ بار دیگر به تهران رفت و در سال ۱۳۵۷ از پایان‌نامۀ دکتری خود با عنوان «هرات در دورۀ صفویان» با مؤفقیت دفاع کرد.

پس از برگشت به کشور دوباره به تدریس مشغول شد. بین سال‌های ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۴ آمر کتاب‌خانۀ مرکزی دانشگاه کابل و از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۸ آمر شعبۀ تاریخ معاصر افغانستان در دانشکدۀ علوم اجتماعی این دانشگاه بود.

دکتر صدیقی تمام فعالیتش در ساحۀ تحقیقات و پژوهش­‌های فرهنگی، تاریخی و علمی بوده و به امور سیاسی دخالت و تماسی نداشته و هدفش پرورش فرزندان کشور و منوّر ساختن فرهنگ کشورش بود، وی مداخله در امور سیاسی را مانعی جهت اظهار حقایق تاریخی و پیشبرد مسئولیت یک مؤرخ می­‌دانست و تا آخر عمرش خواست با صداقت تمام این وظیفه را حفظ کند.

از جمله تحقیقات او جهت ترفیع در رتبه‌های دانشگاهی باید به «اصول مطالعۀ روزنامه» و «افغانستان در عین الوقایع» باید اشاره کنیم. و از آثار چاپ شده‌اش به ۱. تاریخ تمدن اسلام ۲. افغانستان در دایره المعارف تاجیک (مشترک با دکتر قربان بابایف ۳. با سرزمین نورستان آشنا شوید ۴. تاجیکان اثر بابه جان غفوراف برگردان به فارسی از دکتر جلال‌الدین صدیقی ۵. افغانستان در سال‌های بیست و سی قرن بیستم (ترجمه) ۶. تذکره‌التواریخ عبدالله کابلی اثر دکتر شمس‌الدین نورالدینوف / برگردان به فارسی از جلال‌الدین صدیقی ۷. چگونگی استیلای نظام قبیله‌سالاری در افغانستان و … باید اشاره کنیم.

پوهاند دکتر صدیقی نظر به بیماری دیابتی که داشت، در اواخر سال ۱۳۷۱ جهت درمان عازم کشور آلمان گردید و در همان‌جا بود که جنگ‌های داخلی شهر کابل را در بر گرفت و در این جنگ‌ها خانه و کتاب‌خانۀ ارزشمند ایشان غارت شد. این موضوع تأثیر بسیار بدی بر سلامت روحی و جسمی ایشان گذاشت و سرانجام به صبح روز شنبه ۳۰ سرطان/تیر ۱۳۷۵ خورشیدی به عمر پنجاه و هشت سالگی دار فانی را وداع گفت. طبق وصیت، جنازه‌اش را به هرات انتقال و در جوار مزار مولانا عبدالرحمن جامی به خاک سپردند.

ایشان به گواهی شاگردان و دوستانش نمادی از فروتنی و تواضع بودند. آرام، حساب شده و صمیمانه حرف می­زدند، می­‌نوشتند، فراوان می­‌خواندند و اندیشه می­‌کردند.

از دکتر جلال­‌الدین صدیقی در حدود ۳۰۰ مقاله بر جای مانده که در نشریات مختلف افغانستان ادب، عرفان، آریانا، خراسان، حجت، غرجستان، هرات، هرات باستان و … و در ایران در مجلات وحید، سخن، آینده، یغما و … به چاپ رسیده است. دکتر حبیب پنجشیری در حدود ۶۰ مقالۀ ایشان را در مقاله‌ای در شمارۀ نخست نامۀ بایسنغر (۱۳۹۸ خورشیدی) شناسایی کرده است. نگارنده از دو سال به این­سو، با همکاری و پیشنهاد دکتر خلیل­‌الله افضلی مدیر مؤسسۀ پژوهشی بایسنغر و رابعه غواص صدیقی همسر دکتر صدیقی در حال گردآوری و آماده‌سازی مجموعه مقالات ایشان هستم که حاصل این تلاش، جمع­‌آوری و تایپ ۷۲ مقاله است.

مقالات جمع­‌آوری شده از دکتر جلال‌­الدین صدیقی:

۱ – اصل و نسب و وجه تسمیه ال کرت هرات؛

۲ – دو سند مهم (در بارۀ روابط هند انگلیسی با سپاه امیر افغانستان)؛

۳ – درگذشت و سرگذشت غبار؛

۴ – پیدایش انگور در هرات باستان؛

۵ – انتقام بگیران زبان پارسی؛

۶ – اشاره‌هایی به نگرش تاریخی استاد خلیلی؛

۷ – بازتاب تاریخ­‌نگاری تحلیلی در کتاب «فیضی از فیوضات» کاتب؛

۸ – ارزش اسناد آرشیفی فیض محمد کاتب، در تدوین تاریخ نوین افغانستان؛

۹ – خلج؛

۱۰ – جنبش­‌های مردم خراسان در عهد عباسیان؛

۱۱ – سیماهای نخستین آدمیان در شاه‌نامه؛

۱۲ – شرح حال، وظایف، افکار و آثار علامه استاد صلاح‌­الدین سلجوقی؛

۱۳ – بازتاب اندیشه­‌های غیرقبیلوی در شاهنامۀ فردوسی و مقایسۀ آن با اندیشه‌های نظام قبیلوی؛

۱۴ – تحلیل و بررسی اهداف والای آفرینشی شاهنامه به استناد مقدمه منصور ابومنصوری؛

۱۵ – بررسی نحوه­ی بازتاب تضادهای طبقاتی در آثار ناصر خسرو؛

۱۶ – تاجیکان؛

۱۷ – روش تاریخ‌نگاری استاد فکری سلجوقی؛

۱۸ – باغ عدنانی؛

۱۹ – نگاهی به سیر فرهنگ هرات؛

۲۰ – نقش هرات و هراتیان در تدوین، تزیئن و نگهداری شاه‌نامۀ فردوسی؛

۲۱ – جغرافیای تاریخی خطه باستانی هرات؛

۲۲ – سندی از تلاش­‌های هنری یکی از بزرگ­‌ترین کتاب­خانه‌ه­ای قرن نهم هجری در هرات؛

۲۳ – افغانستان در قرون جدیده؛

۲۴ – جواهر لعل نهرو، مؤرخ و نویسندۀ مبارز؛

۲۵ – هرات از نظر جهان‌گردان (۱)؛

۲۶ – هرات از نظر جهان‌گردان (۲)؛

۲۷ – هرات از نظر جهان‌گردان (۳)؛

۲۸ – هرات از نظر جهان­گردان (۴)؛

۲۹ – هرات از نظر جهان­‌گردان (۵)؛

۳۰ – هرات از نظر جهان­‌گردان (۶)؛

۳۱ – هرات از نظر جهان­‌گردان (۷)؛

۳۲ – هرات از نظر جهان­‌گردان (۸)؛

۳۳ – آبادانی­‌ها و بقایای آثار عمرانی از زمان آل کرت هرات؛

۳۴ – ادبیات درباری؛

۳۵ – بازتاب احوال زحمت­‌کشان به ویژه زحمت­‌کشان هزاره در آثار منظوم و منثور مرحوم استاد خلیل­‌الله خلیلی؛

۳۶ – بازتاب وقایع تاریخی در آثار بیدل؛

۳۷ – بررسی نحوۀ تاریخ‌­نگاری پس از انقلاب ثور؛

۳۸ – تجلی شاه‌نامۀ فردوسی در آثار پژوهشگران شوروی؛

۳۹ – پرابلم­‌های تاریخ‌­نویسی در افغانستان؛

۴۰ – پیشینۀ تأسیس احزاب سیاسی؛

۴۱ – تجلی فرهنگ کهن در حدودالعالم؛

۴۲ – حصول استقلال سیاسی؛

۴۳ – سرشت و سرنوشت ثروت برمکیان؛

۴۴ – سیر تحول فرمان­‌های صلح؛

۴۵ – شگردهای آموزش و پرورش در عصر تیموریان هرات؛

۴۶ – ضرورت بررسی اسناد آرشیفی (۱)؛

۴۷ – ضرورت بررسی اسناد آرشیفی (۲)؛

۴۸ – ضرورت بررسی اسناد آرشیفی (۳)؛

۴۹ – لغو نظام بردگی؛

۵۰ – معرفی حدودالعالم؛

۵۱ – نسخۀ خطی نادر از منتخبات ا. ا. سمیانوف؛

۵۲ – نظری بر مدارس آموزش و پرورش در هرات معاصر؛

۵۳ – نظری به تاریخ و فرهنگ هزاره­‌های افغانستان (۱)؛

۵۴ – نظری به تاریخ و فرهنگ هزاره­‌های افغانستان (۲)؛

۵۵ – نقش افغانستان در تاریخ تمدن اسلام (بخش دوم)؛

۵۶ – نقش سید جمال‌­الدین افغان در تحریک جنبش­‌های آزادی­‌خواهی نیم قارۀ هند؛

۵۷ – نگرشی به دستاوردهای هنری برادران ملیت هزاره؛

۵۸ – نهضت مشروطه‌خواهی؛

۵۹ – آزادی بیان و مطبوعات؛

۶۰ –  جهاد ملی باید از طریق تأمین اطلاعات و اخبار برای طبقۀ بی‌سواد در قراء کشور تعمیم شود؛

۶۱ – حقوق و وجایب مطبوعات آزاد؛

۶۲ – پیرامون آزادی مطبوعات؛

۶۳ – رجال تاریخی و سیاسی افغانستان در دو قرن اخیر (۱)؛

۶۴ – رجال تاریخی و سیاسی افغانستان در دو قرن اخیر (۲)؛

۶۵ – رجال تاریخی و سیاسی افغانستان در دو قرن اخیر (۳)؛

۶۶ – رجال تاریخی و سیاسی افغانستان در دو قرن اخیر (۴)؛

۶۷ – رجال تاریخی و سیاسی افغانستان در دو قرن اخیر (۵)؛

۶۸ – رجال تاریخی و سیاسی افغانستان در دو قرن اخیر (۶)؛

۶۹ – رجال تاریخی و سیاسی افغانستان در دو قرن اخیر (۷)؛

۷۰ – رجال تاریخی و سیاسی افغانستان در دو قرن اخیر (۸)؛

۷۱ – رجال تاریخی و سیاسی افغانستان در دو قرن اخیر (۹)؛

۷۲ – رجال تاریخی و سیاسی افغانستان در دو قرن اخیر (۱۰)؛

این مجموعه در حال حاضر بیش از هزار صفحه را در بر گرفته و قطعاً مقالات زیادی هنوز از چشم ما به دور مانده است. لذا از تمامی پژوهشگران و فرهنگ‌دوستان تقاضا داریم جهت تکمیل این مجموعه در صورتی که به مقاله‌ای از ایشان در جایی بر می‌خورند نشانی آن مقاله و یا تصویر آن را با شمارۀ تلگرام ۰۰۹۳۷۹۸۴۷۸۸۵۰ و یا ایمیل آدرس مؤسسۀ پژوهشی بایسنغر info@baysunghur.org در اختیار ما بگذارند.

دیدگاه‌تان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *